از طرفي نيز فيزيولوژيستها ادعا مي کنند که حافظه آشفته و بي نظم ، فشارهاي رواني را افزونتر مي سازد؛ برعکس حافظة منظم و داراي ديسپلين از فشارهاي روحي و رواني مي کاهد، افزون براين بسياري از زيانهاي عالي و فکري و اجتماعي با حافظ مرتبط است. و نيز زندگي دانشمندان بزرگ نشان مي دهد که بسياري از آنان از روش هاي يادگيري، يادسپاري و بهره گيري بهينه از حافظه بهره مي بردند.
امام صادق (عليه السلام) در پاسخ به سؤال جابربن حيان، که پرسيده بود: چرا انسان در پيري کم حافظ مي شود؟ فرمودند:‌ « اين مساله همگاني نيست، آنچه فراموشي مي آورد بکار انداختن نيروي يادسپاري است، زيرا نيروي يادگيري چون ديگر نيروهاي بدن انسان است بايد بکار گرفتهش ود تا توانمند گردد و جوان نيز اگر حافظة خود را نشناسد و از آن بهره نگيرد به ضعف حافظ دچار مي گردد.
ژرژ دوهامان مي نويسند: « حافظه را تحقير نکنيد، آن را تربيت کنيد و به اطلاعات واداريد.»
تقسيم بندي کلي حافظه:
در يک تقسيم بندي کلي مي توان حافظه را به کوتاه مدت و و آني، بلندمدت تقسيم نمود. اختلاف حافظه در انسانها به منشا در حافظه بلند مدت آنها دارد که اين حفاظه داراي ظرفيت نامحدود است و با توجه به عدم آگاهي انسانها به برنامه ريزي حافظه، اعتماد به حافظه و تربيت آن مشکل کم حافظگي يا کند حافظگي پيش مي آيد.
که در اين بخش با بررسي انواع حافظ و نيز شيوه هاي بهره وري از آن با توجه به نوع حافظه و نيز تکنولوژي آن، سعي مي شود آشنايي مختصر و مفيدي براي معلمان و متعلمان گرامي به اين نعمت بي کران الهي، حاصل شود.
تقسيم بندي فردي حافظه :
بطور کلي افراد در يادگيري، مطالعه و نگهداشت مطالب به چهار دسته که در حقيقت نماينده چهارنوع حافظه اند تقسيم مي شوند:
1. حافظة شنيداري (سمعي)
2. حافظة ديداري (بصري)
3. حافظة نوشتاري (يدي)
4. حافظة حسابگرانه (آماري)
بايد ياد آورشد بسياري از مردم هنوز اين چهار حافظه را نمي شناسند و حتي نمي دانند کداميک از آنها در وجود شان قوي تر است، البته گاه ترکيبي از 2-3 نوع حافظه در معلومات مختلف علمي در فرد موجود است که لازم است معلمان  متعلمان بزرگوار آن را شناسايي و تقويت نمايند.
1 – مهارت حافظة شنيداري (شنوايي)
افرادي که از راه شنيدن و تمرکز شنيداري به مرحلة يادگيري پايدار مي رسند، داراي حافظة شنيداري اند.اين افراد دقيق تر از بقيه به صداهاي جهان پيرامون خود گوش مي دهند و تشخيص صداها نيز برايشان آسانتر است.
الف ) افراد شنيداري در کودکي
اين افراد درکودکي نيز قابل تشخيص اند. آنها در کودکي با صداي بلند سخن مي گويند و ميزان دقت و استماع مخاطب برايشان مهم است؛ اين دسته از افراد هنگام تدريس معلم چشم ها را مي بندند به جايي خيره مي شوند يا سر را پائين مي انداند و به دقت گوش مي دهند، علاوه براين گاها زير لب سخنان استاد را تکرار مي نمايند، که گاهي معلمان دلسوز و محترم اين افراد را به خطا از حالت گفته شده باز مي دارند و کردارشان را نشانة بي توجهي قلمداد مي نمايند، در حالي که اين حالات براي اين گروه از حافظه ها جز تمرکز معنائي ندارد.
آهنگ ملين سرعت، صلابت و کيفيت صدا براي اين افراد بسيار مهم است. البته افراد نابينا از ديگر افراد بيشتر از اين نوع حافظه برخوردارند و در حقيقت کمبود بينايي را با آن جبران مي نمايند.
ب ) نشانگان رفتاري مهارت حافظه شنيداري :
افراديکه در يادگيري بيشتر از حافظة شنيداري استفاده مي کنند، از نشانه هاي رفتاري زير بهره مي برند:
1. بيشتر به واژه هاي سمعي تکيه دارند
2. اغلب هنگام فکر کردن به اطراف خود مي نگرند.
3. پرطنين صحبت مي کنند و گاه بيانشان برحرکاتشان غلبه دارد.
4. معمولا دست خود را تا نيمه کمر بالا مي آورند و با آن ژست مي گيرند.
5. عموما بيش از ديگران مي پرسند
6. وقتي مخاطب قرار مي گيرند به نقطه اي خيره مي شوند و حرکات سر و چهرة شان علائم پرسش، پذيرش و تاييد و تعجب را تداعي مي کند.
ج ) مهارتهاي استفاده از حافظة شنيداري :
1- از آنجا که معمولا بلندخواندن و جگوش دادن به مطالب به يادگيري مي انجامد، بهتر است به جاي بلندخواني، زمزمه خواني، تجربه و جايگزين شود ما با مصرف انرژي کمتري، اطلاعات بيشتر بدست آيد بلندخواني، افزون بر مزاحمت، به صرف انرژي بسيار و خستگي زودهنگام مي انجامد.
2- محيط خلوت، دوري از سرو صداهاي مزاحم و نورکافي، و دوري از عوامل بازدارنده بسيار مهم است.
3- بهتر است براي استماع بهتر و جامع تر در حدامکان نزديک استاد نشست.
4- چون اطلاعات به صورت فله اي دسته بندي وارد مغز مي شوند براي آنکه منظم و دسته بندي شده جايابي و طبقه بندي شوند و يادگيري پايدارتر گردد، با آنچه شنيده يا خوانده مي شود، بصورت پرسشي برخورد گردد.
5- ضبط درس و استماع مجدد آن بسيار مفيد است بازگو کردن همه درس يا مطالب مهم آن به وسيله خود فرد، ضبط ان و  پس گوش سپردن به آن در فواصل زماني مختلف، به ويژه دردروس نظري و بالاخص در زبانهاي انگليسي، عربي و قواعد بسيار سودمند است.
د ) نکات طلائي براي معلمان در برخوردبا اين افراد:
1- در گفتگو و تدريس با اين مخاطبان نبايد در تاريکي يا نقطه کور و تار و مبهم قرار گرفت.
2- براي اين افراد لبهاي گوينده، فيزيک جسمي و تن صداي وي بسيار مهم است.
3- معلمان و سخنرانان داراي قوت کلام ، براي اين افراد مطلوبيت بسيار دارند.

2 ) مهارت حافظه ديداري (بصري)
افراديکه از راه ديدن و تمرکز روي صفحه و تصوير برداري از مطالب بهتر مي آموزند نگه مي دارند، ياد آوري مي کنند ومطالب را دوباره به صفحه فعال ذهن خود مي آورند، از اين حافظه برخوردارند. امروزه عقيده براين است که بيش از هفتاد در صد آموخته هاو تجارب از طريق چشم بدست ميآيد. اين دسته از افراد، جهان را بصورت تصاوير ادراک مي کنند.
اين گروه در کودکي نيز قابل تشخيص اند. يعني وقتي تازه زبان مي گشايند، هنگام گفتگو با بزرگترها در چشمان طرف مقابل زل مي زنند.
اين افراد در دورة تحصيل به چهرة استاد بسيار مي نگرند و حتي گاه مطالب درس را باحرکات استاد کد گذاري مي کنند و به حاذفظه مي سپارند. اين حافظه به راحيت قابل توسعه است و مي توان بيشتر مطالب درسي را به ياري تصوير به ياد سپرد و هر صفحه را به صورت تصوير درحافظه نگهداري کرد.
الف) نشانگان رفتاري :
1. وقتي صدايي مي شنوند به طرف بالا نگاه مي کنند.
2. با سرعت سخن مي گويند و آهنگ صداشان بلند است.
3. هنگام صحبت دست ها را حرکت مي دهند و به طرف بالا مي گيرند.
4. به سرعت نفس مي کشند.
5. اصطلاحا تصويري صحبت مي کنند.
6. در بکار بردن تشبيه ، تمثيل، تخيل، و صحنه پردازي مهارت فوق العاده دارند، آنها علاوه بر اينکه خود را در صحنه مي يابند، چنان سخن مي گويندکه ديگان نيز خود را در صحنه مورد نظر احساس مي کنند.
7. در نوشتن انشاء، نامه، خاطره و... به انعکاس صحنه ها، شفاف ساختن فضا و تصوير کردن بسيار گرايش دارند.
ب ) شيوه هاي استفادة بهتر از حافظه ديداري :
1- تمرکز نگاه با جملات و پاراگرافها و پس بستن چشمها و انعکاس مطالب عمده به ذهن نگاه مجدد به آن.
2- تلفيق مطالب با تصويرها، شکلها، نمودارها، جدولها، نشانه و شماره هاي صفحات.
3- علامت گذاري معنا دار از خط کشي ساده زير کلمات تا علائم ابتکاري مانند: ستاره و...
4- مطالعه وتلاش در احضار صفحه اي و پاراگرافي مطالب مطالعه شده بعد از هر پانزده دقيقه.
در آموزش اين افرادنيز بايد ازکتابهاي داراي نمودار وتصوير و جدول و نيز اپک و ويدئو سي دي و فيلمهاي آموزشي استفاده شود.
مهارت حافظه نوشتاري (يدي) و احساسي :
افرادي که از راه نوشتن و امس و دسته بندي منطبق بر ذوق خود بهتر ياد مي گيرند، از حافظه نوشتاري و احساسي بهره مي برند. واکنش فيزيکي اين افراد بيشتر است و جالب اينکه در زمان تحصيل گاه سخنان عوام را به صورت جامع و با حد اکثر توان ياد داشت و نگهداري مي کنند. البته تاثير نوشتار بر يادگيري بديهي است و بعضي افراد از اين طريق بيشتر و کاملتر ياد مي گيرند.
رسول اکرم (ص) مي فرمايد: « العلم وحشي قيدوه بالکتابه» دانش سرکش است آن را با نوشتن به بند کشيد.
ب ) نشانگان رفتاري در حافظه نوشتاري :
1. هنگام انديشيدن به سمت پائين و راست خود مي نگرند.
2. حرکات دست ، تغييرات چهره و اعمال جسماني شان بسيار است.
3. صدايي عميق دارند و کلمات را شمرده بيان مي کنند.
ج ) شيوه هاي استفادة بهتر از حافظه نوشتاري و احساسي :
1. اين افراد اگر با فنون خلاصه نويسي و چکيده برداري آشنا شوند، بسيار موفقيند.
2. معمولا توصيه مي شوداين افراد ابتدا مطالب را مطالعه و علامت گذاري کنند و سپس ان را در قال 3/1، 5/1، 10/1، چکيده وخلاصه کنند.
3. عادت کردن اين افراد به چکيدة منظم و مرتب و دسته بندي شده بسيار مطلوب است.
4. اگر کسي حس کند در حافظَة نوشتاري در بعضي از دروس قوي است، حتما بايد با تمرين خلاصه نويسي آن را غني تر سازد و بکوشد مطالب را در قالب هاي غير يکنواخت خلاصه کند. جالب اينکه کم کم خود فرد روشهاي ابتکاري بکار مي برد.
5. يکي از مسائلي که بسيار تجربه شده نگاشتن چکيدة مباحث هر صفحه در حاشيه آن صفحه است.
6. دانش آموزان و دانشجويان که با آزمون چهار جوابي رو به رو مي شوند، مي توانند با بهره گيري از روش چکيدة دروس ، دست کم به حدود 50 درصد پرسشها آزمون دست يابند.
3 ) مهارت حافظة حسابگرانه، منطقي و استدلالگر:
اين دسته افراد اطلاعات آموخته شده را به قالبهاي کوچکتر تقسيم مي کنند، جالب اينکه گاه بخشهاي مردم پاسخ پرسش را مي آموزند و از مکانيسم درون آماري بهره مي برند. اين افراد مطالب تقسيم بندي شده را خيلي بهتر ياد مي گيرند و به عمليات مرحله اي و فلوچارتي علاقه نشان مي دهند.
الف )نشانگان رفتاري در حافظه حسابگرانه:‌
1. گفتار اين افراد  با منطق و استدلال آميخته است
2. وقتي به فکر فرو مي روند معمولا به پائين و چپ مي نگرند.
3. لحن صداشان آهسته و آرام است و از شيوايي سخن بهره مندند.
4. حرکات دستشان اندک است.
ب ) شيوه هاي استفاده بهتر از حافظه حسابگرانه :
1. مکانيسم يادگيري خود را بر ريز کردن صحيح مطالب متمرکز سازند.
2. مطالب علمي و قواعد و اصول مختلف را که بصورت انشايي نگاشته شده به قالب عددي و مرحله اي تبديل کنند.
نتيجه : اغلب افراد از هر چهار حافظه يا سيستم يادگيري بهره مي برند و اصطلاحا حافظة ترکيبي دارند ولي :
1. افراد تنها به يکي از حافظه ها بيشتر گرايش دارند.
2. در دروس و مطالب علمي گوناگون معمولا حافظه سمعي و نوشتاري بيشتر خود را مي نمايانند.
3. خلقت آدمي چنان است که مي تواند از همة حافظه هاي ياد شده بهره گيرد

نام

ايميل

سايت يا وبلاگ

نظر

كوچكنمايي | بزرگنمايي

اشتراك بوسيله ايميل (فقط براي اعضاي سايت)

لطفا كد امنيتي را وارد كنيد.

نظردهي