مفهوم پناهندگي در تاريخ بشر سابقه طولاتي دارد و تقريبا همزاد بشر مي باشد چرا که بسياري بر اين باورند که اولين پناهندگان حضرات آدم و حوا بوده اند. حيوانات و پرندگان نيز مهاجرت دارند.

الف) ديان الهي
1 – عهد عتيق (تورات): "غريبي در ميان شما واگزيند مثل متوطن از شما باشد، او را ميازاريد و او را مثل خود محبت نمائيد."

2 – عهد عتيق (تورات): «برده اي که به تو پناه آورده است، نبايد به اربابش تسليم نمايي او بايستي با تو زندگي کند و حتي در ميان شما در سرايي از شما که خود بر گزيند دوست بدار و نبايد بر او ظلم روا بداريد."

3 – در کتاب عهد جديد(انجيل) دارد که در گذشته مردم مکانهاي خاصي را معين کرده بودند  که حتي جنايتکاران، بيگانگان و بردگان فراري هم وقتي در آنجا پناه مي بردند، در امان بودند  وکسي حق نداشت آنان را از آن مکانها اخراج کنند. در اين کتاب از شش شهر نام برده شده است که سه تاي در آنسوي اردن و سه شهر ديگر در کنعان بود.

4-  حضرت ابراهيم نيز کعبه را براي اين ساخت که مردمي که از دست نمرود فرار مي کنند، در آنجا پناه ببرند و حتي نمرود هم وقتي کسي بدانجا مي رفت، به آنها کاري نداشت.

5 – در مسيحيت: اصل پناه دادن در اماکن مقدسه توسط کنستانتين در کليساهاي مسيحيت مورد تأييد قرار گرفت و احدي قادر به سلب چنين مصونيتي نبود.

5 – در اسلام : در قران کريم در آيه 6 سوره توبه دارد که :
و ان احد من المشرکين استجارک فأجره حتي يسمع کلام الله ثم ابلغه مأمنه، ذالک بانهم قوم لايعلمون. (توبه/6)
با توجه به اين آيه است که برخي گفته اند: هرمسلماني مجاز است که به هرشخصي حتي غيرمسلمان پناه  دهد و ديگران حق ندارند عهد او را ناديده بگيرند و اگر کافران اهل ذمه شدند و قوانين اسلامي را مراعات کردند بصورت دائم از اين حق برخوردار خواهند بود.
در کتاب ترمنولوژي حقوقي، "مستأمن" به فردي تعبير شده است که بدليل نيازي وارد قلمرو اسلامي مي شود و چون به او امان از تعرض داده شده است، او را مستأمن خوانند.امان مستأمن مطلق است و مقيد به وقت معيني نيست.

بنابراين، اولا حق اعطاي پناهندگي يک امر مقدس است چرا که در کتابهاي مقدس بدان دستور داده شده است. ثانيا به هيچ عنوان نمي توان پناهنده را به کشور اصلي اش بازگردانيد.

هجرت در اسلام
اقسام هجرت: 1) هجرت از مکان. 2) هجرت از گناه

1) هجرت از مکان
هجرت در اسلام همدوش جهاد مي باشد. همانطور که جهاد يک امر مقدس بوده است، هجرت نيز مقدس شناخته شده است. بدين جهت است که هجرت رسول اکرم از مکه به مدينه بعنوان مبدأ تاريخ اسلام شناخته شده است.
و من يهاجر في سبيل الله يجد في الارض مراغما کثيرا و سعة. و من يخرج من بيته مهاجرا الي الله و رسوله ثم يدرکه الموت فقد وقع اجره علي الله و کان الله غفورا رحيما.(نساء/102)

همراهي ايمان،جهاد وهجرت.
ان الذين آمنوا و هاجروا و جاهدوا ... و الذين آووا و نصروا، اولئک بعضهم اولياء بعض والذين آمنوا و لم يهاجروا مالکم من ولايتهم من شيء حتي يهاجروا...(انفال /74)
والذين آمنوا و هاجروا وجاهدوا في سبيل الله و الذين آووا و نصروا، اولئک هم المؤمنون حقا لهم مغفرة و رزق کريم.(انفال/76)
والذين آمنوا من بعد و هاجروا و جاهدوا معکم فاولئک منکم.(انفال/77)

سفارش اسلام به مسافرت کردن
اولم يسيروا في الارض فينظروا کيف کان عاقبة الذين من قبلهم، کانوا اشد منهم قوة و اثاروا الارض وعمروها اکثرممااعمروا و جآئتهم رسلهم بالبينات، فماکان الله ليظلمهم و لکن کانوا انفسهم يظلمون.(روم/9)
قل سيروا في الارض فانظروا کيف کان عاقبة المکذبين.

فوايد مسافرت
علي (ع): تغرب عن الاوطان في طلب العلي، و سافر ففي الاسفار خمس فوائد،
تفرج هم، و اکتساب معيشة، و علم و آداب و صحبته ماجد(ديدار بزرگان)

2) هجرت از گناه
قال الباقر(ع): المهاجر من هجر السيئات.
ب ) در يونان
در يونان باستان حق پناهندگي برسميت شناخته شده بود. پناهندگان در يونان از نهايت امنيت برخوردار بودند و حتي کساني را که محکوم به مرگ شده بودند نيزکسي حق تعرض به آنها را نداشت. معابد و مساجد محل امني براي پناه جويان بود. در يونان باستان اگر کسي اين حقوق را محترم نمي شمرد و نقض مي کرد براي آنان مجازات هاي بسيار سنگين در نظر گرفته مي شد مانند: اعدام و مصادره اموال.

ج ) در روم
رومولوس بنيان گذار امپراطوري روم نيز مکاني را در نزديکي پايتخت خود بعنوان محل امن براي پناه بردن درست کرده بود. هرکس مي توانست بدانجا رفته و درخواست پناهندگي کند. اگر با او بيعت مي کردند، به آنان حق شهروندي اعطا کرده و در تقسيم غنايم او را شريک مي کرد.
به همين جهت بود که رومولوس قدرت خود را تثبيت کرده و در عصر خود به يک امپراطوري قدرتمندي بدل شد. در روم نيز افزون بر آن معابد محل امن محسوب مي شد.

د ) حقوق پناهندگان در انديشه حقوقدانان
الف) حقوق دانان کلاسيک و سنتي:
تقريبا تمامي نويسندگان اوليه حقوق بين الملل حق اعطاي پناهندگي را برسميت شناخته اند مانند:
1 - "بيلي" تقريبا جزء نخستين حقوقدانان کلاسيک غربي است که معتقد است" افراد دشمن در سر زمين بي طرف از تعقيب مصون اند. او مي گويد حتي اسراي جنگي که در کشور بي طرف مقيم هستند يا بدانجا آورده شده اند بر اساس کنوانسيون 1907 آزاد باقي ميمانند.
2 – جينتلي:
3 – گرسيوس: انسانها آزادند که از قلمرو يک شاهزاده به قلمرو شاهزاده ديگر کوچ کنند.
او مي گويد: حق اقامت دائم براي اتباع بيگانه که از سر زمين خود رانده شده اند را نبايد سلب نمود مشروط به اينکه او مرتکب جرم  و جنايت نشده باشدو...
4 – ولف: براساس قانون طبيعي فردي که از سر زمين خود رانده مي شود، مي تواند در هرکجا که مايل باشد، زندگي کند.

ب ) حقوق بين الملل معاصر
بدنبال انقلاب روسيه بيش از دوميليون نفر آن سر زمين را ترک کردند و اکثريت آنها به اروپاي شرقي و مرکزي پناهنده شدند. همين مسأله باعث شد که جامعه ملل، آقاي "نانسن" را بعنوان کميسر عالي پناهندگان انتخاب نمايند.
نانسن فعاليت هاي زيادي براي حل مشکلات پناهندگان انجام داد. از دولتها خواست که براي مشکلات اقتصادي آنان کمک اقتصادي کنند. به آنها پناهندگي بدهند. با برگزاري يک گردهمايي قرار شد که براي آنها کارت و برگه تردد صادر کنند که بعدها به گذرنامه نانسن معروف شد که از سوي 50 کشور بعنوان برگه تردد قابل اعتبار بود.
بعد از تأسيس ترکيه تحت رهبري کمال آتاتورک امواج جديدي از پناهندگي بوجود آمد که مقررات جديدي را طلب داشت. در اين زمان (1926) افزون بر ديگر حقوق کشورهاي امضا کننده متعهد شدند که از پناهجوياني که در جستجوي کار و شغل هستند ماليات دريافت نکنند.
بر اساس مصوبه 1928، درخواست رواديد و حق استفاده از مدارس و ساير خدمات اجتماعي براي پناهجويان برسميت شناخته شد.
پس از درگذشت آقاي نانسن در ماه اکتبر1930، کميسرعالي به دفتربين المللي نانسن براي پناهندگان تغيير نام يافت.
در ماه اکتبر1933 نخستين کنوانسيون بين المللي به امضا رسيد که بر اساس آن هرپناهنده مجاز است که از گذرنامه نانسن با اعتبار يکساله استفاده کند و کشورهايي که در مسير تردد او قرار دارند حق ممانعت از ورود و خروج او را ندارد.
در اين کنوانسيون تمامي حقوق مانند: حق شخصي، حقوقي، مذهبي، قضايي، رفاه و تحصيلات و غيره براي پناهندگان برسميت شناخته شده و ايجاد محدوديت شغلي براي آنان ممنوع اعلام گرديد.
البته در آن متذکر شده است که در صورت ماندن بيش از سه سال، يا ازدواج با اتباع کشور پذيرنده و وجود فرزند اين قوانين به تعليق در مي آيد.
با ظهور نازيسم و تصرف منطقه سار saar  (اتريش و چکسلواکي) و مهاجرت مردم آن بر تعداد پناهجويان افزوده گشت. اين مسأله باعث شد که جامعه ملل به مقررات بيشتر و دقيق تري اقدام کنند. بخصوص که بسياري از کشورهاي اروپايي از پذيرش پناهجويان ابا مي ورزيدند اما تنها فرانسه و کشورهاي اسکانديناوي بود که به شدت از مهاجرين حمايت مي کردند و آنها را پذيرش مي کردند. و حتي در قانون محاکم فرانسه تصويب شد که "نداشتن گذرنامه به معناي آنست که پناهنده را بصورت اجباري نمي توان به کشور خود باز گرداند، ليکن مي توان به کشور ديگر بازگرداند."




گردهمايي به دعوت آمريکا و تبديل به قانون
در سال 1939 ميلادي ايالات متحده آمريکا کشورهاي جهان را به يک گردهمايي در شهر اويان Evion فرانسه دعوت کرد که در ابتدا سي کشور در آن شرکت کرد. از اين تاريخ به بعد مسأله پناهندگي به صورت جدي دنبال شد و حقوق بين الملل که تا امروز بصورت موقتي و سنتي بدان نگريسته مي شد، حالت يک قانون را به خود گرفت و در آن کنوانسيونهايي به تصويب رسيد.

رعايت مقررات و حقوق پناهنده
مطابق کنوانسيون 1951، پناهنده بايستي کليه مقررات کشور پذيرنده رعايت کند و در مقابل کشور پذيرنده نيز بايد آنان را در انجام مراسم مذهبي، دسترسي به محاکم قضايي، رفاه و آموزش و غيره مطابق با استاندارد بهترين رفتار با خارجيان، آزاد بگذارد. و در مواردي به رفتار کاملا برابر با اتباع کشور ميزبان توصيه شده است. کشور ميزبان حق ندارد مهاجر را به کشوري که در آنجا زندگي آزادانه وي بخاطر نژاد، مذهب، مليت، و غيره به مخاطره مي افتد، اخراج و مجبور به زندگي کند.

اعلاميه حقوق بشر
پس از آن اعلاميه حقوق بشر نيز حقوق پنAاهندگي را برسميت شناخته و باشدت و اهميت بيشتر قوانين و موادهايي را به تصويب رسانده است.

در اعلاميه پناهندگي سر زمين (1967) ماده 5، دارد که:هيچ فردي را نبايستي به اخراج يا بازگشت از نقطه مرزي محکوم نمود به صورتي که ناچار شود به سر زميني برگردد که در آن بخاطر نقض اصول اعلامية جهاني حقوق بشر، حيات،جان، جسم يا آزادي اش در معرض خطر باشد.

نتيجه گيري

در ميان حقوق پناهندگان چه در سنت کلاسيک و چه در سنت مدرن و چه در اديان الهي هميشه روي دو حق خيلي تأکيد شده است:

1 – عدم باز گرداندن مهاجر و پناهنده به وطنش
2 – اعطاي حق ازادي، رفاه و تحصيل در کشور پذيرنده
نتيجه ديگر:
اينکه مهاجرت يک امر طبيعي و براي رشد و تعالي بشريت وجامعه بشري يک ضرورت است و به همين جهت از نظر اديان الهي يک امر مقدس به شمار مي آيد.

نام

ايميل

سايت يا وبلاگ

نظر

كوچكنمايي | بزرگنمايي

اشتراك بوسيله ايميل (فقط براي اعضاي سايت)

لطفا كد امنيتي را وارد كنيد.

نظردهي